Reklama
Witamina D odgrywa kluczową rolę w rozwoju i funkcjonowaniu organizmu ludzkiego. Jej zawartość w pożywieniu jest niewielka i nie ma możliwości dostarczenia jej w wymaganych ilościach, nawet w przypadku stosowania urozmaiconej diety. Produkty mleczne, jaja lub masło jedynie w minimalnym stopniu pokrywają codzienne zapotrzebowanie na witaminę D. 

Niedobory witaminy D

Naturalną konsekwencją tej sytuacji są powszechne niedobry witaminy D wśród dzieci powyżej 2. roku życia, młodzieży, dorosłych i seniorów. Jak potwierdzają najnowsze badania, niedobory witaminy D wpływają niekorzystnie na zdrowie oraz jakość naszego życia. Do niedawna obniżony poziom witaminy D wiązano głównie z ryzykiem krzywicy u dzieci i osteoporozy u seniorów.

Obecnie witaminę D postrzega się jako ważny dodatkowy czynnik ryzyka chorób cywilizacyjnych takich jak: choroby nowotworowe, choroba sercowo-naczyniowa, nadciśnienie tętnicze, schorzenia autoimmunologiczne (alergie, astma oskrzelowa, RZS, łuszczyca), choroby i zaburzenia metaboliczne, (np. cukrzyca typu 2, również typu 1), choroby infekcyjne wynikające z obniżonej odporności oraz wiele zaburzeń neurodegeneracyjnych (np. choroba Alzheimera, stwardnienie rozsiane, demencja) a także depresja.   

Wzrastająca liczba dowodów korzystnego działania witaminy D stała się podstawą do opracowania i opublikowania w 2013 r. Wytycznych suplementacji witaminą D dla Europy Środkowej: rekomendowane dawki witaminy D dla populacji zdrowej oraz dla grup ryzyka deficytu witaminy D. Ze względu na ciągły postęp wiedzy koniecznym pozostaje edukowanie środowiska medycznego oraz społeczeństwa, jak ważną rolę dla zdrowia człowieka w każdym wieku odgrywa witamina D.

Wpływ witaminy D na organizm

Działanie witaminy D na organizm ludzki:

  •  wzmacnia układ odpornościowy i obniża ryzyko infekcji dróg oddechowych (np. infekcji sezonowych i grypy),
  • obniża ryzyko zachorowania na raka (np. na raka piersi, raka jelita grubego),
  •  obniża ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1 i poprawia przemianę materii u chorych na cukrzycę typu 2
  • normalizuje proces zapalny
  • chroni komórki nerwowe i zmniejsza ryzyko wystąpienia m.in. stwardnienia rozsianego, otępienia,
  • zmniejsza śmiertelność u osób starszych oraz śmiertelność związaną z chorobami sercowo-naczyniowymi
  • obniża ciśnienie tętnicze krwi, poprawia funkcję mięśnia sercowego i metabolizm tłuszczów
  • Wzmacnia kości i mięśnie, dlatego obniża ryzyko złamań np. złamań szyjki kości udowej. W konsekwencji opóźnia potrzebę opieki i pielęgnacji seniorów.

Niedobór witaminy D w Polsce i Europie: skala i przyczyny

W Polsce panuje epidemia niedoboru witaminy D, czego potwierdzeniem są wyniki badania populacyjnego z 2014 roku opracowanego przez prof. Pawła Płudowskiego. Sytuacja wygląda podobne w zachodniej Europie: według aktualnych danych Instytutu Roberta Kocha w Berlinie do 90% mieszkańców Niemiec, we wszystkich grupach wiekowych, ma zbyt niski poziom witaminy D.

Główne przyczyny niedoboru:

  1. Położenie geograficzne – Polska znajduje się między 49–54 równoleżnikiem N, a więc na półkuli północnej. W okresie od października do marca słońce nie znajduje się odpowiednio wysoko na niebie, aby zaopatrzyć naszą skórę w niezbędną ilość promieni UV-B (290 do 315 nm).
  2. Styl życia – coraz mniej osób spędza czas na świeżym powietrzu w godzinach od 10tej do 15stej  Żarówki czy świetlówki nie zastąpią światła słonecznego, a promieniowanie niezbędne do produkcji witaminy D nie przenika przez szyby okien.
  3. Ochrona przeciwsłoneczna – stosowanie blokerów promieni słonecznych i elementów ochrony przeciwsłonecznej (SPF) w wielu kremach i balsamach do ciała, zaczynając od faktora SPF ≥ 8, może blokować endogenną syntezę witaminy D nawet do 99,5%. Aby rozwiązać problem ochrony skóry i pokrycia niezbędnego zapotrzebowania na witaminę D zaleca się przyjmowanie suplementów zawierających witaminę D.

Witamina D w przeziębieniu i infekcjach górnych dróg oddechowych

Infekcje górnych dróg oddechowych (np. infekcje grypowe) zaliczają się do najczęstszych zachorowań, dorosłych dotykają przeciętnie 4 razy w ciągu roku, małych dzieci zaś nawet do 13 razy.

Najnowsze badania dostarczają nowych informacji na temat infekcji:

  • niedobór witaminy D osłabia odporność;
  • niewystarczające zaopatrzenie w witaminę D znacznie zwiększa, zarówno u osób starszych jak i młodszych, zapadalność na infekcje górnych dróg oddechowych jesienią i zimą;
  • witamina D obniża zjadliwość wirusów przeziębienia zwiększając produkcję endogennych substancji ochronnych;
  • Codzienna suplementacja witaminą D może zmniejszać ryzyko infekcji dróg oddechowych nawet o połowę.

Witamina D w alergii i astmie

Witamina D tłumi procesy zapalne oraz wzmacnia układ odpornościowy organizmu. W chorobach alergicznych witamina D zwiększa produkcję przeciwalergicznych i przeciwzapalnych cytokin wytwarzanych przez komórki immunologiczne – w tym także substancji TGF- -beta i interleukiny 10, które mają działanie silnie przeciwzapalne i przeciwalergiczne. Osoby z chorobami alergicznymi np. z katarem siennym, astmą oskrzelową lub osoby z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP) powinny przede wszystkim zwracać uwagę na dobre zaopatrzenie w witaminę D, ponieważ u nich niedobór witaminy D zwiększający ryzyko wystąpienia infekcji dróg oddechowych jest szczególnie częsty.

Witamina D a zawał mięśnia sercowego i udar mózgu

Niewystarczające zaopatrzenie w witaminę D znacznie zwiększa indywidualne ryzyko wystąpienia incydentów sercowo- naczyniowych i związaną z tym śmiertelność. Według najnowszych badań witamina D obniża ciśnienie krwi u osób z nadciśnieniem tętniczym, przeciwdziała miażdżycy, w przypadku niewydolności mięśnia sercowego poprawia jego wydolność i obniża ryzyko wystąpienia choroby tętnic obwodowych. Ryzyko wystąpienia zawału mięśnia sercowego i udaru mózgu wyraźnie obniża się dzięki witaminie D.

Witamina D wpływa także na funkcjonowanie przytarczyc. W przypadku niewystarczającego zaopatrzenia w witaminę D przytarczyce wzmagają wydzielanie parathormonu. Mówi się wtedy o wtórnej nadczynności przytarczyc. Parathormon może na różne sposoby szkodzić układowi sercowo-naczyniowemu: zwiększony poziom parathormonu sprzyja zwapnieniu ścianek tętnic i zastawek serca, zwiększa ciśnienie tętnicze krwi, sprzyja przerostowi mięśnia sercowego i może wpływać na zaburzenia rytmu serca. Witamina D jest naturalnym przeciwnikiem parathormonu. Aby uniknąć ryzyka zwiększenia poziomu parathormonu konieczny poziom 25-OH-D musi wynosić ≥ 40 ng/ml.

Witamina D a cukrzyca

Witamina D jest odpowiedzialna za prawidłowy metabolizm cukrów i tłuszczów. Naturalne tworzenie się, wydzielanie i wykorzystywanie insuliny jest w znacznym stopniu zależne od witaminy D. Z tego względu niedobór witaminy D jest ważnym czynnikiem ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 1 lub 2.

Niedobór witaminy D sprawia, że nie tylko komórki naszego organizmu stają się niewrażliwe na insulinę (insulino-oporność), wyraźnie wzrasta także ryzyko podwyższenia stężenia lipidów we krwi (np. trójglicerydów), uszkodzenia naczyń krwionośnych i nadwagi. Witamina D obniża podwyższone wartości trójglicerydów i cholesterolu. U chorych na cukrzycę typu 2 zwiększone ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia wieńcowego (np. zawału mięśnia sercowego) obniża się pod wpływem witaminy D.

Witamina D a ryzyko zachorowania na raka

Niewystarczające zaopatrzenie w witaminę D (parametr: 25-OH-D < 30 ng/ml) ma związek z wyraźnie zwiększonym ryzykiem zachorowania na rożne rodzaje raka, przede wszystkim na raka jelita grubego i raka piersi. Witamina D stabilizuje układ odpornościowy i na rożnych płaszczyznach przeciwdziała wystąpieniu guzów złośliwych:

  • witamina D tłumi wzrost guza,
  • obniża nowotworzenie naczyń w tkance guza,
  • obniża ryzyko zezłośliwienia i wspomaga zaprogramowaną śmierć komórkową komórek nowotworowych.

W Polsce guzy złośliwe piersi i jelita zaliczają się do najczęstszych rodzajów raka. Witamina D nie tylko ogranicza ryzyko, lecz także może wspomagać leczenie i łagodzić przebieg choroby nowotworowej. Odsetek pozytywnych odpowiedzi na terapię przeciwnowotworową może się zwiększyć, a działania uboczne mogą się zmniejszyć. Osoby chorujące na raka, powinny poprosić lekarza o określenie poziomu 25-OH-D w osoczu, a następnie poprawić gospodarkę witaminy D poprzez celowaną suplementację witaminy D.

Witamina D a choroby układu nerwowego

Witamina D chroni komórki nerwowe i dba o stabilną psychikę. Dzięki „witaminie słońca” zmniejsza się ryzyko wystąpienia chorób układu nerwowego takich jak otępienie, depresja lub stwardnienie rozsiane. Stwardnienie rozsiane jest zapalną chorobą autoimmunologiczną układu nerwowego, w której endogenne komórki immunologiczne niszczą otoczkę ochronną nerwów. Liczne badania potwierdzają związek między mniejszym napromieniowaniem słonecznym, a zwiększonym ryzykiem zachorowania. Stwardnienie rozsiane występuje tym częściej, im dalej od równika, a więc przede wszystkim w krajach północnych. „Witamina słońca” tłumi aktywność odpowiedzialnych za stan zapalny komórek immunologicznych, może obniżyć odsetek nawrotów w stwardnieniu rozsianym i poprawić funkcję mięśni u osób chorych. Także działania niepożądane preparatów sterydowych, stosowanych w leczeniu kości, zmniejszają się dzięki witaminie D. W przypadku stwardnienia rozsianego również należy sprawdzić poziom witaminy D u lekarza.

Witamina D a osoby starsze

„Witamina życia” wzmacnia nie tylko kości, lecz także mięśnie. Dobre zaopatrzenie w witaminę D w późniejszym wieku znacznie obniża ryzyko upadków oraz ryzyko złamania szyjki kości udowej. Niewystarczające zaopatrzenie w witaminę D u osób powyżej 65 roku życia zwiększa ponadto ryzyko przedwczesnej konieczności opieki i pielęgnacji, a nawet skierowanie do domu opieki. Zdolność do syntezy witaminy D przez skórę, która z wiekiem staje się coraz cieńsza obniża się. Naukowcy zajmujący się badaniem witaminy D zalecają starszym osobom, które krócej przebywają na świeżym powietrzu, aby 1–2 razy w roku sprawdzały swój poziom witaminy D (25-OH-D) u lekarza rodzinnego, a w przypadku stwierdzenia niedoboru (25-OH-D < 30 ng/ml) wyrównały go poprzez celową suplementację (np. 2.000 j.m./dobę).

Witamina D i konieczność suplementacji

Zgodnie z aktualnymi Wytycznymi suplementacji witaminą D dla Europy Środkowej, w tym Polski w populacji ogólnej (osoby zdrowe) suplementacja witaminą D zalecana jest każdej osobie (dorośli, młodzież dzieci) w okresie jesienno-zimowym bez konieczności wcześniejszego badania poziomu witaminy D. U osób z grup ryzyka deficytu wit. D lekarz prowadzący zaleca oznaczenie poziomu 25-OH-D (kalcydiol) w osoczu za pomocą badań diagnostyki laboratoryjnej a następnie rekomenduje wyższe dawki witaminy D celu leczenia niedoboru.

Interpretacja wyników oznaczenia 25 (OH) D

25-OH-D (ng/ml) 25-OH-D (nmol/l) Ocena
< 20 ng/ml < 50 nmol/l Ciężki Niedobór witaminy D
< 30 ng/ml < 75 nmol/l Niewystarczające zaopatrzenie
30-50 ng/ml 75-125 nmol/l Optymalne zaopatrzenie
> 150 ng/ml > 375 nmol/l Zatrucie witaminą D

 

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami dzieci i dorośli powinni przyjmować witaminę D od września do kwietnia, a w przypadku niedostatecznej syntezy skórnej latem – także w pozostałych miesiącach, natomiast osoby po 65 roku życia – przez cały rok.

Rekomendowane dziennie dawki witaminy D

Dzieci i młodzież (1-18 lat): 600-1000 j.m.
Dzieci i młodzież z otyłością (BMI> 90 percentyla dla wieku i płci): 1200 -2000 j.m.
Osoby dorosłe (18-65):  800-2000 j.m.
Osoby otyłe: do 4000 j.m.
Osoby powyżej 65 roku życia: 800-2000 j.m.
Kobiety planujące ciążę: 800-2000 j.m.
Kobiety w ciąży (od 2. trymestru) i karmiące: 1500-2000 j.m.

Ważne:

Przed rozpoczęciem suplementacji witaminą D, należy oznaczyć jej poziom. W tym celu niezbędne będzie wykonanie badania krwi.

Podziel się
Następny artykuł

Bycie pielęgniarką to nie lada zadanie. Nie bez powodu mówi się, że do tej pracy trzeba mieć powołanie. czytaj dalej